برنامه درسی

 مقدمه و بیان مسئله

     تربیت‌بدنی و ورزش به‌عنوان یکی از نیازهای ضروری جوامع نقش مؤثری در تحقق اهداف و برنامه‌های اجتماعی هر جامعه‌ای دارد. این پدیده دارای کارکردهای متعددی بوده و با سایر پدیده‌های اجتماعی ارتباط و تعامل زیادی دارد. کارکردهای اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی، آموزشی و سیاسی این پدیده را از سایر پدیده‌ها متمایز ساخته و در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته برنامه‌ریزی جامعی در جهت هماهنگی و ارتباط آن و نیز تحقق اهداف و برنامه‌های آموزشی و پرورش از طریق آن به عمل آمده است. بسیاری از اهداف تربیتی در ورزش‌ها و بازی‌ها نهفته است، از طریق بازی‌ و ورزش‌ به‌صورت آموزش مستقیم و غیرمستقیم می‌توان به هدف‌های اساسی تعلیم و تربیت همچون رشد ابعاد جسمانی، عقلانی، اجتماعی، عاطفی و اخلاقی دست یافت. بنابراین ورزش و تربیت‌بدنی به‌واسطه ارائه آموزش‌های مستقیم و غیرمستقیم آن در دوره حساس ابتدایی و دیگر مقاطع تحصیلی ضرورت و اهمیت خاصی دارد. بنا به گفته­ی هاردمن و مارشال^[1] (2000)، «تربیت‌بدنی یکی از دروس برنامه­های درسی مقاطع مختلف در اغلب کشورهای جهان است. وضعیت ضروری بودن یا اختیاری بودن درس تربیت‌بدنی در کشورهای مختلف جهان مورد بررسی قرار گرفته و نتایج حاکی از آن است که این درس به‌عنوان یکی از دروس اصلی در برنامه درسی دوره‌های مختلف تحصیلی در 92 درصد از کشورهای جهان اجباری است» (به نقل از اسمعیلی،1383، ص 53).

     از آنجایی که تربیت‌بدنی یکی از دروس برنامه درسی مقاطع مختلف در اغلب کشورهای جهان است، بنابراین برنامه درسی تربیت‌بدنی از اهمیت بالایی برخوردار است؛ اما چگونگی ارائه­ی برنامه­های آموزشی تربیت‌بدنی در مدارس همواره موضوعی بوده که مورد توجه محققین و پژوهشگران بوده است. در پژوهش حاضر سعی شده تا به بررسی برنامه درسی تربیت‌بدنی از دیدگاه رویکرد تلفیقی پرداخته شود.

     فرد در دنیای واقعی یک بعدی نیست و دارای ابعاد و نیازهای مختلف است و رشد ناموزون یک بعد فرد را داخل یک گودال عمیق فرو می‌برد که سایر ابعاد تماشاگر آن هستند، بنابراین به‌منظور پاسخ‌گویی به نیازهای فرد و جامعه و رهایی از اثرات رویکرد سنتی، باید به رویکردی در برنامه­ی درسی روی آورد که بجای موضوعات جزئی، به موضوعات کلی پرداخته باشد؛ به‌گونه‌ای که این موضوعات دربرگیرنده‌ی مسائل مهم و مورد نیاز فرد و جامعه باشد و همزمان دربرگیرنده‌ی چند نظام رشته­ای باشد؛ یعنی به یک موضوع موردعلاقه‌ی فرد و جامعه از دیدگاه علوم مختلف پرداخته شود و بجای تأکید روی روش­های سنتی تدریس و یادگیری، روی شیوه­های تدریس و یادگیری نوین مثل رویکرد حل مسئله و پروژه که فراگیران را با ابعاد مختلف یک موضوع و مسئله­ی پیچیده­ی درهم‌تنیده مواجه می­کند، تأکید می­شود. تحقق چنین امری تا حدی از طریق رویکرد تلفیقی میسر خواهد بود؛ چون در این رویکرد، آموزش بر محور مسائل واقعیت­های زندگی فردی و اجتماعی تنظیم می­شود. وجود مفاهیم بسیار عام و نیز نسبتاً عام میان نظام­های مختلف رشته­ای و به بیانی دیگر وحدت میان علوم تا حدی اجرای رویکرد تلفیقی را ضروری ساخته است. به‌علاوه چون انسان موجودی چندبعدی است و دارای نیازهای مختلف بوده، همچنین برای زندگی نیازمند برخورداری از مهارت­های گوناگون و متنوع است، ادامه­ی حیات و بهره­مندی از مواهب و نعمت­های الهی با تأکید بر یک بعد خاص عملی نیست و باید نگاه­ها در برنامه­ی درسی نگاه جامع‌الاطراف باشد. همین‌طور تأکیداتی که به‌وسیله روان شناسان یادگیری و مکاتب روان‌شناسی به‌ویژه مکتب گشتالت و نظریه­ها و دیدگاه­های فلسفی مثل نظریه­ی ماورای فردی، روی کل شده است، طراحی برنامه­ها به‌صورت تلفیقی را ضروری می­سازد (یوسف زاده چوسری، استوار، 1387).

     مبحث تلفیق[2] به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مباحث در حوزه­ی برنامه‏ریزی درسی در حال حاضر شناخته شده است. احمدی (1380)، به طراحی الگوی برنامه درسی تلفیقی و مقایسه­ی آن با برنامه درسی موجود در مقطع ابتدایی پرداخته و الگوی جامع تلفیق برنامه درسی برای مقطع ابتدایی در نظام آموزشی ایران را معرفی نموده تا به‌عنوان یک چهارچوب مفهومی راهنمای برنامه‏ریزان درسی باشد. به گفته وی، برنامه تلفیقی عبارت است از مجموعه تجربه‏های یادگیری برنامه­ریزی شده که نه تنها با نگاهی کلی­نگر مجموعه­ای از اطلاعات و دانش مشترک را به‌صورت الگو، نظام ساختار در اختیار یادگیرنده قرار می­دهد؛ بلکه توانایی یادگیرنده را برای دریافت و یا کشف ارتباط­های نو افزایش داده و از آن طریق او را به‌سوی خلق الگوها، نظام­ها و ساختارهای جدید سوق می­دهد. یا به‌عبارت‌دیگر منظور از تلفیق برنامه­ی درسی ارتباط دادن و درهم آمیختن محتوای برنامه­ی درسی به‌منظور تحقق هدف انسجام تجربیات یادگیری فراگیران است.

     راس[3] در یک گروه تحقیقاتی در استرالیا (2010) به تدوین ماتریس برنامه درسی تلفیقی به‌صورت یک سند، برای یادگیری در قرن 21 در محیطی با اطلاعات پیچیده و متنوع پرداخته است. برنامه درسی تلفیقی ارائه شده در این سند تشریح می­کند که چگونه می­توان در مدارس برنامه­ای مدون برای فعال کردن دانش آموزان در یادگیری معنادار با استفاده از منابع اطلاعاتی متنوع و پیچیده تدوین نمود. تا از این طریق دانش آموزان بتوانند از محتوای برنامه درسی دانش و درک عمیق کسب نمایند. در این سند پس از بیان مبانی فلسفی و استانداردهای آموزشی به ارائه ماتریس برنامه درسی تلفیقی بر اساس ساختار جستجوی اطلاعات پرداخته و مجموعه­ای از استراتژی­های بالقوه و روش طراحی کیفیت آموزشی و یادگیری را نشان می­دهد.

     مهرمحمدی (1387) بیان می­دارد، با نگاه از منظر نظریه یادگیری وابسته به موقعیت می­توان اظهار داشت که برنامه درسی یکی از مهم‌ترین عناصر بستر و زمینه­ای که یادگیری در آن اتفاق می­افتد قلمداد می­شود و نقش و کارکرد بسترسازی آن برای یادگیری انکارناپذیر است. برنامه ریزان درسی نباید نسبت به اینکه برنامه درسی محصول تلاش آن‌ها چگونه بستری را برای یادگیری فراهم می­سازد، غفلت نمایند. به‌این‌ترتیب تلفیق برنامه درسی از نظر بسترسازی مناسب برای یادگیری یکپارچه، مقوله بسیار حائز اهمیتی خواهد بود.

     تلفیق برنامه درسی به دلیل تأثیرات مهمی که در اثربخشی و کارایی برنامه­های درسی داشته همواره موردتوجه صاحب­نظران حوزه برنامه درسی قرار گرفته است. این اثرات را می­توان به دو دسته کلی تقسیم نمود: یک دسته تأثیرات بر روی دانش محتوایی و دسته دیگر تأثیرات بر روی نگرش­ها است. در مورد اول، وارس[4] (2001)، خاطر نشان می­کند که بررسی بیش از 80 تحقیق در این زمینه دلالت بر این دارد که دانش­آموزان در برنامه­های درسی تلفیقی عملکردی همانند و یا بهتر از عملکرد دانش­آموزان در برنامه سنتی داشته­اند. یافته­ها نشان می­دهد که برنامه درسی تلفیقی علوم انسانی، ازنظر آماری تأثیر معناداری بر روی نوشتن و دانش محتوایی دارد. دانش­آموزان در این برنامه به مدت طولانی­تری در مدرسه می­مانند و سخت­تر کار می­کنند و مدرسه را دوست دارند. دانش­آموزان در بحث­های پیچیده­تری درگیر می­شوند که مستلزم آن است که آن‌ها ارتباطی میان حوزه­های محتوایی (موارد درسی مختلف) و دنیای واقعی ایجاد کنند. همچنین یافته­های پژوهشی در مورد تأثیر برنامه­های درسی تلفیقی بر روی نگرش دانش­آموزان و معلمان نتایج مثبتی را نشان می­دهند. سم[5] (1999)، در یک مطالعه­ی موردی از تلفیق ریاضیات و علوم دبیرستان بر وجود دو نوع برنامه درسی تلفیقی (طبیعی و عمدی) اشاره می­کند و بیان می­کند که با کمک تلفیق عمدی بین موضوعات درسی و با وقایع و مهارت­های بیرون از مدرسه، مهارت­های زندگی و راهبرد­های مورد نیاز برای تداوم زندگی مطلوب، می­توان رابطه ایجاد نمود؛ و در تحقیقات خود مدلی را نیز برای تلفیق مطلوب برنامه درسی ارائه نموده است. مک ایور[6] (1990)، دریافت که نگرش و عادت کاری دانش­آموزانی که درگیر برنامه درسی تلفیقی بودند بهبود یافته و روحیه تیمی و کار مشارکتی آنان پرورش یافته است (احمدی، 1390).

     پیدایش مبحث تلفیق در برنامه­های درسی با هدف ارتباط دادن مطالب معنادار و ترکیب مفاهیم، مضامین و مهارت­ها موجب ایجاد تغییر در برنامه­های درسی مجزا و محتوا محور گردیده است. از جمله برنامه­های درسی که طی چند سال گذشته دست خوش تغییرات زیادی بوده است، برنامه درسی تربیت‌بدنی است. جوادی پور (1385)، در رساله دکترای خود بیان می­کند که تحقیقات انجام شده در بررسی نحوه­ی اجرای درس تربیت‌بدنی مدارس کشور، نقاط ضعف بسیاری را نشان می­دهد. حقیقت این است که درس تربیت‌بدنی با نارسایی­ها و کاستی‏های فراوانی روبه­رو است و آن‌چنان‌که شایسته است، از ارزش لازم و کافی برخوردار نمی‌باشد و هم‌تراز با سایر دروس از اهمیت یکسانی برخوردار نیست، طبعاً تأثیرات آن نیز ناکافی و زودگذر است. همین امر ضرورت ایجاد برنامه درسی تربیت‌بدنی با نگاهی جامع را بیان می­کند.

     با توجه به کاستی­های موجود در برنامه درسی تربیت‌بدنی، عمده­ترین تغییرات به وجود آمده در این برنامه تمایل و گرایش به سمت و سوی برنامه­های آموزشی تلفیقی بوده است. «منظور از برنامه درسی تلفیقی تربیت‌بدنی دوره ابتدایی ارتباط دادن و درهم آمیختن محتوا و موضوعات درس تربیت‌بدنی با محتوا و موضوعات دروس دیگر در دوره ابتدایی به‌منظور برطرف کردن نیازهای اساسی آموزشی یادگیرندگان و ارتقاء سطح تفکر آنان است». تلفیق تربیت‌بدنی با موضوعات درسی، صرفه نظر از افزایش میزان یادگیری، به دانش آموزان همچنین به معلمان و اولیای مدرسه فرصتی می­دهد تا باهم به‌صورت تیمی و گروهی کار کنند و با شناختی که از اثربخشی و کارایی این برنامه بدست می­آورند، تربیت‌بدنی و ورزش را یک بازی تلقی نکرده، بلکه آن را یک موضوع درسی واقعی به حساب ­آورند.

     بر اساس بررسی­ها و مطالعاتی که در متون موجود در زمینه برنامه درسی تلفیقی صورت گرفته، این نتیجه حاصل شده است که برنامه درسی تلفیقی صبغه­ی دوره­ای نداشته و اختصاص به دوره خاصی ندارد. با این وجود، هرچند در نمونه­های تجربی، رویکرد تلفیقی در تمام سطوح و دوره­های تحصیلی، حتی در سطح دانشگاه نیز دیده شده است. اما متداول­ترین کاربرد این برنامه در دوره­های پیش‌دبستان، ابتدایی و دوره­ی اول متوسطه (راهنمایی) است (احمدی،1390، ص 15).

     تربیت‌بدنی و ورزش به خاطر ماهیت پویا و فعال خود در امر تلفیق با سایر دروس، در سال‏های اخیر در اغلب کشور­های جهان توجه ویژه­ای را به خود معطوف داشته است. مهانا و کیلانی (2010)، در پژوهشی به افزایش تربیت‌بدنی در برنامه­ی درسی آموزش پایه­ی کشور عمان پرداخته­اند و بیان می­کنند که میزان فعالیت بدنی بچه­های عمان به در دسترس بودن فرصت­هایی برای درگیر شدن با فعالیت­ها وابسته است. همچنین بیان می­کنند برای این‌که بتوان رویکرد تلفیقی را در بیشترین حد خود در مدارس به اجرا در­آورد، باید ـ کارایی و اثربخشی درس تربیت‌بدنی را در آموزش پایه تجزیه و تحلیل نمود. ـ تربیت‌بدنی به‌عنوان روش تلفیقی در تمام قسمت­های برنامه درسی در بر گرفته شود و به‌صورت یک روش معنادار صورت گیرد و اثرات افزایش بخش­های ورزشی در برنامه درسی آموزش پایه مورد مطالعه قرار گیرد. وب و پیرسون[7] (2008) که در بررسی­های خود به رویکرد تلفیقی در بازی­های آموزشی اشاره کرده­اند و بیان می­دارند که با قرار دادن یادگیرندگان در یک موقعیت بازی می­توان یادگیری و ایجاد فهم را تسهیل نمود؛ همچنین پژوهش، اپلبی و همکاران[8] (2007) که پس از بررسی 11 گروه تلفیقی به‌صورت یک مطالعه موردی درباره­ی برنامه درسی تلفیقی در کلاس­های درس راهنمایی و دبیرستان به این نتیجه رسیدند که افرادی که با استفاده از محتوای برنامه درسیِ بازنگری شده یعنی تلفیقی تشویق شده­اند، تمایل و تأکید بر آموزش مبتنی بر برنامه درسی تلفیقی و توسعه­ی مباحث را دارند؛ و همچنین این مطالعه نشان داد که دوره­های میان‌رشته‌ای و تلفیقی میزان موفقیت افراد تیم را نیز افزایش می­دهد. فهیم دوین (1387)، در تحقیق خود به مطالعه­ی تلفیق تربیت‌بدنی با دیگر موضوعات درسی در سیستم آموزش ابتدایی پرداخته است و علاوه بر بررسی فواید و مشکلات به‌کارگیری این شیوه­ی آموزشی در مدارس به سهم بالقوه­ی تربیت‌بدنی در یادگیری دیگر موضوعات درسی در مقاطع تحصیلی ابتدایی و راهنمایی اشاره کرده است که نمونه­ای نتایج پژوهش وی در جدول ذیل آمده است.

جدول 1. سهم تربیت‌بدنی در یادگیری دیگر موضوعات درسی در مقطع ابتدایی (فهیم دوین، 1387)

     برور^[9] (2002)، در مطالعه­ای با عنوان «برنامه­ی درسی تلفیقی چه مزایایی دارد؟» به بررسی مزایای این برنامه پرداخته و با توجه به این مزایا، پیشنهاد می­کند که در نظام‏های آموزشی، این برنامه­ی درسی پیاده و اجرا شود. همچنین او دریافت که با استفاده از برنامه‌ی درسی تلفیقی می‏توان به سطح یادگیری مطلوب و ایده­آل دست یافته و در جهت بالفعل نمودن استعداد­های گوناگون یادگیرندگان گام برداشت. برور خاطرنشان می­سازد که باید معلمان و استادان خاص هر رشته که از متخصصان آن درس هستند برای تدریس انتخاب شوند تا با احاطه و اشرافی که بر آن مطالب دارند بتوانند جنبه­ی تلفیقی آن‌ها را با مطالب دیگر تشخیص داده و اجرا نمایند. همچنین در پژوهشی نشان داده شد که در مدارس دولتی اشویل و بانکومب در کالیفرنیای شمالی، دانش­آموزان مهارت ریاضی را به‌وسیله حرکات ابتدایی رقص و بررسی منظومه شمسی را به‌وسیله حرکات پیشرفته رقص یاد می‏گیرند. در این مدرسه معلم­ها هسته اصلی برنامه درسی را به‌وسیله تلفیق دروس با رشته­های هنری ارائه می­دهند (درک و بارنس[10]، 2004).

     از این رو هدف از پژوهش حاضر امکان به‌کارگیری رویکرد تلفیقی در برنامه درسی تربیت بدنی مقطع ابتدایی از دیدگاه متخصصان است که بدین منظور دیدگاه متخصصان در این خصوص از طریق آزمون پرسش­های ذیل مورد بررسی قرار گرفته است.

1. از نظر متخصصان، آیا می­توان اهداف برنامه­ی درسی تربیت‌بدنی را به‌صورت تلفیقی با دروس دیگر مقطع ابتدایی تهیه و تدوین نمود؟
2. از نظر متخصصان، آیا محتوای برنامه­ی درسی تربیت‌بدنی را می­توان به‌صورت تلفیقی با محتوای برنامه درسی دروس دیگر در دوره ابتدایی انتخاب نمود؟
3. از نظر متخصصان، آیا تدوین برنامه درسی تربیت‌بدنی به­صورت تلفیقی می­تواند منجر به انسجام تجربیات یادگیری فراگیران شود؟
4. نظر متخصصان با توجه به جنسیت، سابقه تدریس و میزان موافقت آنان در خصوص تدوین برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیق در مقطع ابتدایی چگونه است؟

روش­شناسی پژوهش

     در این پژوهش، از روش توصیفی ـ پیمایشی[11] به‌عنوان روش پژوهش استفاده شده است. با توجه به هدف پژوهش و در نظر گرفتن مؤلفه‌های برنامه درسی در ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی، جامعه­ی آماری این پژوهش جهت جمع­آوری اطلاعات موردنیاز را اساتید و صاحب‌نظران رشته­ی علوم تربیتی با گرایش برنامه­ریزی درسی و همچنین اساتید و صاحب‌نظران رشته­ی تربیت‌بدنی با گرایش مدیریت و برنامه­ریزی و آشنا به برنامه­ی درسی تربیت‌بدنی دانشگاه­های دولتی شهر تهران، شامل دانشگاه تهران ـ تربیت‌معلم ـ شهید بهشتی ـ علامه طباطبایی ـ تربیت دبیر شهید رجایی ـ تربیت مدرس و الزهرا است؛ تشکیل می­دهد. برای تعیین نمونه­ی آماری در این پژوهش، از روش نمونه­گیری هدفمند یا مبتنی بر هدف استفاده شده است. با توجه بااینکه متخصصان تربیت‌بدنی با گرایش مدیریت و برنامه‌ریزی که با نحوه­ی تدوین برنامه­های درسی آشنا باشند بسیار اندک هستند و همچنین در رشته­ی برنامه­ریزی درسی صاحب‌نظرانی که با تدوین برنامه­های درسی تربیت‌بدنی آشنا باشند در حد بسیار کم وجود دارند؛ بنابراین تلاش گردید تا متخصصان مذکور شناسایی و در نمونه­ی آماری پژوهش قرار گیرند، ازاین‌رو برای تعیین نمونه­ی آماری این پژوهش 39 نفر از متخصصان تربیت‌بدنی و برنامه­ریزی درسی (11 مرد و 7 زن در رشته برنامه‌ریزی درسی و 15 مرد و 6 زن در رشته تربیت‌بدنی) از دانشگاه­های مذکور به‌عنوان نمونه­ی آماری و با روش نمونه­گیری هدفمند انتخاب شدند.

     در این پژوهش برای بررسی نظرات متخصصان از پرسشنامه­ای محقق ساخته که شامل 25 سؤال بسته پاسخ می­باشد استفاده شده است؛ که البته در 5 سؤال آن از نظرات مبسوط افراد استفاده شده که این سؤال­ها نیز به‌صورت بسته پاسخ می­باشند. این پرسشنامه شامل 5 مؤلفه و در مقیاس 5 درجه­ای لیکرت از خیلی کم تا خیلی زیاد است. برای تعیین روایی صوری و محتوایی پرسشنامه، ابتدا پرسشنامه اولیه به چند نفر از متخصصان برنامه درسی ایران ارائه شد و پس از بازخورد و انجام اصلاحات پرسشنامه نهایی مورد استفاده قرار گرفت. به منظور بررسی پایایی آزمون از آلفای کرونباخ استفاده شد. میزان ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه 924/0 برآورد شد. از دو روش آماری، t تک نمونه­ای و خطی ـ لگاریتمی جهت بررسی تفاوت میانگین مشاهده شده در مقایسه با مقدار تعیین شده، استفاده شده است. از روش t تک نمونه­ای جهت بررسی سؤال­های 1 تا 3 پژوهش در خصوص دیدگاه متخصصان نسبت به تهیه برنامه درسی تربیت‌بدنی به­صورت تلفیقی با سایر دروس مقطع ابتدایی با توجه به مؤلفه­های برنامه‏ریزی درسی شامل اهداف، انتخاب محتوا و انسجام تجربیات یادگیری استفاده شد و از روش خطی- لگاریتمی جهت بررسی سؤال 4 پژوهش در خصوص دیدگاه متخصصان نسبت به تهیه این برنامه با توجه به عامل جنسیت، سابقه تدریس و میزان موافقت استفاده شد.

گزارش یافته­ها

     به منظور بررسی دیدگاه متخصصان در راستای تدوین برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی با توجه به مؤلفه­ اهداف، انتخاب محتوا و انسجام تجربیات یادگیری از آزمون t تک نمونه­ای استفاده شد و هر مؤلفه مجزا بررسی و تجزیه و تحلیل شد. داده­های بدست آمده در جدول­2 پاسخگوی سؤالات 1 تا 3 پژوهش است.

جدول 2. آزمون t تک نمونه­ای و مشخصه­های توصیفی به تفکیک برای هر مؤلفه (39=n)

جهت بررسی سؤال 1 تا 3 پژوهش دیدگاه متخصصان در خصوص ارائه­ی اهداف، انتخاب محتوای و انسجام تجربیات یادگیری در برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی مورد بررسی قرار گرفت. داده­های بدست آمده نشان می­دهد که مؤلفه­ی اهداف با مقادیر میانگین 42/4 و میزان t بدست آمده­ی 70/18، مؤلفه­ی انتخاب محتوا با مقادیر میانگین 15/4 و میزان t بدست آمده­ی 35/15 و مؤلفه­ی تجربیات یادگیری با مقادیر میانگین 30/4 و میزان t بدست آمده­ی 44/15 با درجه آزادی 38 در سطح 01/0 > P معنادار است. بدین معنی که از دیدگاه متخصصان با 99% اطمینان می­توان برنامه درسی تربیت‌بدنی را با توجه به مؤلفه­های اهداف، انتخاب محتوا به‌صورت تلفیقی تهیه و تدوین نمود و تهیه این برنامه منجر به انسجام تجربیات یادگیری فراگیران می­گردد.

     جهت پاسخگویی به سؤال 4 پژوهش دیدگاه متخصصان با توجه به جنسیت (تعداد متخصصان زن 13 نفر و تعداد متخصصان مرد 26 نفر )، سابقه­ی تدریس (کمتر از 10 سال و بیشتر از 10 سال)، میزان موافقت آنان و تعامل این سه عامل با استفاده از روش آماری خطی- لگاریتمی مورد بررسی قرار گرفت. داده­های به­دست آمده از جدول شماره 3 پاسخگوی این سؤال پژوهش است.

جدول 3. برآورد پارامترهای خطی – لگاریتمی، برای جنسیت، سابقه تدریس و میزان موافقت

     همان‌طور که در جدول 3 مشاهده می­شود، دیدگاه متخصصان با توجه به جنسیت آنان نسبت به تدوین برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی مورد بررسی قرار گرفته است. باوجود بیشتر بودن تعداد مردها نسبت به تعداد زن­ها، داده­های بدست آمده نشان می­دهد که دیدگاه متخصصان نسبت به ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی با توجه به جنسیت آنان با مقادیر Z برابر 834/7- در سطح 01/0 از لحاظ آماری معنادار است. بدین معنی که بین دیدگاه آن‌ها اختلاف‌نظر وجود ندارد. دیدگاه متخصصان با توجه به سابقه تدریس آنان نسبت به تدوین برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی نشان می­دهد که با مقادیر Z برابر 287/0- در سطح 01/0 از لحاظ آماری معنادار نیست. بدین معنی که بین دیدگاه متخصصان باسابقه تدریس بالای 10 سال و متخصصان باسابقه تدریس کمتر از 10 سال اختلاف‌نظر وجود دارد. همچنین دیدگاه متخصصان با توجه به میزان موافقت آنان نسبت به تدوین برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی مورد بررسی قرار گرفته است. داده­ها نشان می­دهد که میزان موافقت متخصصان با مقادیر Z برابر 772/6- در سطح 01/0 از لحاظ آماری معنادار است. به طور کلی دیدگاه متخصصان با توجه به تعامل سه عامل جنسیت، سابقه تدریس و میزان موافقت در خصوص تدوین برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی مورد بررسی قرار گرفته است. همان‌طور که در جداول فوق مشاهده می­شود، دیدگاه متخصصان نسبت به ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی با توجه به تعامل بین جنسیت، سابقه تدریس و میزان موافقت متخصصان با مقادیر Z برابر 120/1- در سطح 01/0 از لحاظ آماری معنادار نیست؛ بنابراین در دیدگاه متخصصان با توجه به تعامل جنسیت، سابقه تدریس و میزان موفقیت آنان نسبت به ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی اختلاف‌نظر وجود دارد.

بحث و نتیجه­گیری

     بنابر تحقیقات پیاژه در نظریه یادگیری شناختی دانش آموزان در مقطع ابتدایی در مرحله تفکر عینی بسر می­برند، بنابراین تدریس در این دوره باید مبتنی بر امور عینی باشد و امور عینی صرفاً در قلمرو یک‌رشته علمی محصور نمی­شود. در تدریس به­صورت تلفیقی دانش آموزان فرصت پیدا می­کنند مفاهیم یادگرفته شده را در موقعیت­ها و زمینه­های مختلف به ­کار گیرند. همچنین در دوره ابتدایی فراگیران انگیزه و رغبت بسیاری به بازی و فعالیت­های بدنی دارند. نتیجه پژوهش سنه و همکاران (1387)، با عنوان تأثیر فعالیت­های بدنی و بازی بر رشد توانایی‌های ذهنی تعداد 60 کودک پسر پیش‌دبستانی نشانگر رشد توانایی­های ذهنی کودکان بوده و می­توان استنباط کرد که بازی­ها و فعالیت­های بدنی سبب تسریع رشد توانایی­های ذهنی کودکان می­شود. وب و پیرسون (2008) در بررسی­های خود به رویکرد تلفیقی در بازی­های آموزشی اشاره کرده­اند و بیان می­دارند که با قراردان یادگیرندگان در یک موقعیت بازی می­توان یادگیری و ایجاد فهم را تسهیل نمود.

    در بررسی سؤال 1 تا 3 پژوهش نتایج بدست آمده از طریق روش آماری t تک نمونه­ای حاکی از آن است که در سطح (01/0P<)، تدوین اهداف، انتخاب محتوا و همچنین انسجام تجربیات فراگیران از طریق ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به­صورت تلفیقی با 99% اطمینان معنادار می‏باشد. نتایج حاصل از این پژوهش با نتایج حاصل از پژوهش­های اپلبی و همکاران (2007)، وارس (2001)، سم (1999) و فهیم دوین (1387) همخوانی دارد. در بررسی سؤال 4 پژوهش نتایج بدست آمده از طریق روش خطی- لگاریتمی حاکی از آن است که در سطح (01/0P<) میزان موافقت و جنسیت صاحب‌نظران از لحاظ آماری معنادار است، بدین معنی که اختلافی در دیدگاه آن‌ها نسبت به ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی در مقطع ابتدایی وجود ندارد. در عامل میزان موافقت نیز اختلافی در دیدگاه صاحب‌نظران برنامه­ریزی درسی و برنامه درسی تربیت‌بدنی در خصوص ارائه این برنامه وجود ندارد؛ بنابراین ازنظر متخصصان با توجه به جنسیت و میزان موافقت آنان می­توان برنامه درسی تربیت‌بدنی را به‌صورت تلفیقی ارائه نمود؛ بر اساس نتایج بدست آمده، عامل سابقه­ی تدریس و تعامل این سه عامل یعنی (میزان موافقت، جنسیت و سابقه تدریس) معنادار نمی­باشد. بدین معنی که بین دیدگاه صاحب‌نظران با سابقه تدریس بیشتر از 10 سال و دیدگاه صاحب‌نظران با سابقه تدریس کمتر از 10 سال اختلاف وجود دارد. علاوه بر این بین نظر متخصصان نسبت به ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی با توجه به تعامل این سه عامل نیز اختلاف وجود دارد. ازجمله تحقیقاتی که با یافته­های موجود در این پژوهش همخوانی دارد نتایج بدست آمده از تحقیق رفون (2002) می­باشد، وی در تلفیق مهارت نوشتن در تربیت‌بدنی، به چگونگی تلفیق مهارت نوشتن در برنامه­ی درسی تربیت‌بدنی پایه­ی پنجم ابتدایی اشاره دارد. رفون در تحقیق خود به اهداف نوشتن، راهبردها، مدت زمان مناسب برای این برنامه­ی درسی و همچنین اجرای چند درس به‌عنوان نمونه پرداخته است و بیان می­کند که دانش آموزان با استفاده از این روش قادر به گردآوری اطلاعات بیشتر و با کارآمدی بالاتری هستند و مهارت­های اجتماعی آنان در دیگر کارهای گروهی نیز افزایش می­یابد.

     در تبیین نتایج حاصل از پژوهش حاضر می­توان گفت نظر متخصصان نسبت به ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی به‌صورت تلفیقی در مقطع ابتدایی مثبت می­باشد در همین راستا قاسمی (1389)، در تحقیق خود درباره­ی نقش تلفیق برنامه­های درسی در بهبود ساعات درس تربیت‌بدنی به این نتیجه رسید که دامنه­ی تلفیق در حوزه­ی تربیت‌بدنی مدارس روبه توسعه است و مدارس ایران و معلمین ورزش و آموزگاران مدارس با استفاده از این رویکرد می­توانند به‌طور مؤثری کیفیت ساعات درس تربیت‌بدنی و درسی را بهبود بخشند (به نقل از رجبی، 1389). ملک‌زاده (1386)، در تحقیقی «دیدگاه معلمان چندپایه را درباره­ی امکان‌پذیری تلفیق دروس دوره­ی ابتدایی» بررسی نموده و همچنین وضع موجود برنامه­ی درسی مقطع ابتدایی را از نظر میزان تلفیق و ارزش­های نظری تعلیم و تربیت ارائه کرده و با الگوی مطلوب تلفیق برنامه­ی درسی مقایسه نموده است. این تحقیق یک طراحی جامع برای تلفیق برنامه­ی درسی را معرفی می­کند که شامل سه رکن است: تلفیق از بیرون به شکل میان‌رشته‌ای، تلفیق از درون توسط دانش آموزان و تلفیق از بیرون در غالب ساختار رشته­ای. درنهایت با توجه به پژوهش­های صورت گرفته و نتایج بدست آمده از پژوهش حاضر می­توان برنامه درسی تربیت‌بدنی را به‌صورت تلفیقی با دروس دیگر دوره ابتدایی تهیه و تدوین نمود.

     ازجمله محدودیت­های این پژوهش می­توان به جامعه آماری اشاره کرد که نمونه­گیری آن به­صورت هدفمند بوده و این امر سبب محدودیت حجم نمونه نیز شده است. بااین‌حال برای رسیدن به نتایج دقیق­تر پیشنهاد می‌شود با کمک اساتید، صاحب‌نظران، برنامه ریزان و معلمان به بازنگری برنامه درسی تربیت‌بدنی دوره ابتدایی پرداخته شود و برنامه­ای با رویکرد تلفیقی طراحی گردد، همچنین به جهت هماهنگی برنامه طراحی شده با برنامه اجرایی آموزش در دوره ابتدایی در قالب ارائه برنامه درسی تربیت‌بدنی تلفیقی در یک نمونه استاندارد از جامعه مورد نظر به­صورت طرح آزمایشی[12] در مقیاس محدود به اجرا گزارده شود و نتایج حاصل از آن مورد بررسی قرار گیرد.